Petrol Price
भंडाऱ्यात जलसंकटाची चाहूल : शेती आणि मत्स्य व्यवसाय धोक्यात!
- ६३ सिंचन प्रकल्प व तलावांतील पाणीसाठ्यात घट; रब्बी हंगामासह पिण्याच्या पाण्याची चिंता वाढली
विदर्भ न्यूज एक्सप्रेस
प्रतिनिधी / भंडारा : यंदा सरासरीपेक्षा कमी पाऊस झाल्याने भंडारा जिल्ह्यातील जलसाठ्यांमध्ये मोठी घट झाली आहे. मध्यम व लघु सिंचन प्रकल्पांसह मामा तलावांमधील पाण्याची पातळी खालावल्याने आगामी रब्बी हंगामातील सिंचन, पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा आणि मत्स्य व्यवसायासमोर आव्हान निर्माण होण्याची शक्यता आहे. अनेक प्रकल्पांमध्ये अत्यल्प उपयुक्त जलसाठा शिल्लक असल्याने उन्हाळ्यापूर्वीच पाणीटंचाईची चाहूल लागली आहे. त्यामुळे उपलब्ध पाण्याचे काटेकोर नियोजन करण्याची गरज व्यक्त होत आहे.
जिल्ह्यातील लघु सिंचन प्रकल्प आणि मामा तलावांच्या स्थितीचा विचार करता यंदा अनेक ठिकाणी गतवर्षीच्या तुलनेत पाणीसाठा कमी असल्याचे दिसून येते. हिवरा, आंबागड आणि पवनारखारी यांसारख्या प्रकल्पांमधील जलसाठ्यात मोठी घट झाली आहे. या परिस्थितीचा परिणाम शेतीसाठी उपलब्ध होणाऱ्या पाण्यावर होण्याची शक्यता असून, रब्बी पिकांना आवश्यक सिंचन मिळेल की नाही, याबाबत शेतकऱ्यांमध्ये चिंता वाढत आहे.
हिवरा प्रकल्पात केवळ २.०१ टक्के पाणीसाठा -
जिल्ह्यातील लघु सिंचन प्रकल्पांपैकी हिवरा प्रकल्पाची स्थिती चिंताजनक आहे. या प्रकल्पात केवळ २.०१ टक्के उपयुक्त जलसाठा शिल्लक आहे. गतवर्षी याच कालावधीत येथे १६.०७ टक्के पाणीसाठा होता.
आंबागड प्रकल्पात सध्या १०.७१ टक्के, तर पवनारखारी प्रकल्पात ११.२० टक्के पाणी उपलब्ध आहे. गतवर्षी याच काळात आंबागड प्रकल्पात ९०.९० टक्के आणि पवनारखारी प्रकल्पात ६५.६८ टक्के जलसाठा होता. त्यामुळे या प्रकल्पांतील पाण्याची पातळी यंदा मोठ्या प्रमाणात खालावल्याचे स्पष्ट होते.
मामा तलावांमधील जलसाठाही चिंताजनक -
जिल्ह्यातील अनेक मामा तलावांमध्येही पाणीसाठा कमी झाला आहे. डोंगरगाव येथील मामा तलावात केवळ १२.४८ टक्के पाणी शिल्लक असून, गतवर्षी याच काळात हा साठा ७८.६४ टक्के होता.
इतर तलावांमधील जलसाठ्याची स्थिती पुढीलप्रमाणे आहे -
कुरमुडा : १५.३८ टक्के
नागठाणा : १८.१४ टक्के
डोंगरला : २२.२१ टक्के
कारली : २६.२१ टक्के
डोडमाझरी : २९.८० टक्के
रावणवाडी : २२.२९ टक्के
निहारवानी : २२.९३ टक्के
लोभी : २८.६१ टक्के
इंदोरा : ३७.५२ टक्के
झरी : ३०.९० टक्के
या आकडेवारीवरून अनेक तलावांमध्ये उपलब्ध पाण्याचे प्रमाण कमी असल्याचे दिसून येते. आगामी काळात पाण्याचा वापर वाढल्यास या जलसाठ्यांवर अधिक ताण येण्याची शक्यता आहे.
३१ लघु प्रकल्पांत सरासरी ५४.०२ टक्के जलसाठा -
भंडारा जिल्ह्यातील ३१ लघु सिंचन प्रकल्पांमध्ये सध्या सरासरी ५४.०२ टक्के जलसाठा उपलब्ध आहे. गतवर्षी याच तारखेला हे प्रमाण ८९.९३ टक्के होते. गतवर्षी जिल्ह्यातील १८ लघु प्रकल्प पूर्ण क्षमतेने भरले होते; मात्र यंदा कवलेवाडा आणि वाकल हे केवळ दोन प्रकल्प १०० टक्के भरले आहेत.
जिल्ह्यातील २८ मामा तलावांमध्ये एकत्रित ६१ टक्के पाणीसाठा आहे. गतवर्षी हे प्रमाण ६३.०१ टक्के होते. गतवर्षी २७ मामा तलाव पूर्ण क्षमतेने भरले होते, तर यंदा केसलवाडा हा एकमेव मामा तलाव शंभर टक्के भरलेला आहे.
मत्स्य व्यवसायावरही संकटाचे सावट -
भंडारा जिल्ह्यातील तलावांवर अनेक मच्छीमार आणि मत्स्य व्यावसायिकांची उपजीविका अवलंबून आहे. मात्र, तलावांमधील पाण्याची पातळी कमी होत असल्याने मत्स्य व्यवसायावर विपरीत परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
पाण्याचे प्रमाण घटल्याने त्याचे तापमान वाढू शकते. तसेच पाण्यातील विरघळलेल्या ऑक्सिजनचे प्रमाण कमी झाल्यास माशांच्या वाढीवर आणि त्यांच्या जगण्यावर परिणाम होऊ शकतो. परिणामी, मत्स्य उत्पादनात घट होण्याबरोबरच मच्छीमारांच्या उत्पन्नावरही परिणाम होण्याची भीती आहे.
तलावांमधील पाणीसाठा जानेवारीपर्यंत आणखी कमी होऊन काही तलाव आटण्याची शक्यता व्यक्त केली जात असल्याने मत्स्य व्यावसायिकांची चिंता वाढली आहे. अशा परिस्थितीत मत्स्यसंपत्तीचे संरक्षण आणि उपलब्ध जलसाठ्याचा योग्य वापर करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
रब्बी हंगामासाठी पाणी नियोजनाचे आव्हान -
जलसाठ्यातील घट लक्षात घेता आगामी रब्बी हंगामासाठी सिंचनाचे नियोजन करणे हे प्रशासन आणि जलसंपदा यंत्रणेसमोर महत्त्वाचे आव्हान आहे. पिकांच्या गरजेनुसार पाण्याचे वितरण, पिण्याच्या पाण्याला प्राधान्य आणि उपलब्ध साठ्याचा काटकसरीने वापर यावर भर देणे आवश्यक आहे.
जिल्ह्यातील जलसाठ्यांची नियमित पाहणी करून पाणीटंचाईची शक्यता असलेल्या भागांमध्ये वेळीच उपाययोजना करणे गरजेचे आहे. कमी पावसामुळे निर्माण झालेल्या या परिस्थितीत शेतकरी, मच्छीमार आणि नागरिकांना संभाव्य अडचणींचा सामना करावा लागू नये, यासाठी जलसंधारण, पाणी बचत आणि प्रभावी व्यवस्थापनाला प्राधान्य देणे आवश्यक ठरणार आहे.
