Petrol Price
एनसीएमसी कार्ड सक्तीने ग्रामीण प्रवाशांची कोंडी
- एक देश, एक कार्ड संकल्पनेला तांत्रिक अडचणींचा अडसर; जनजागृतीअभावी महिला व ज्येष्ठ नागरिकांसमोर प्रश्न
विदर्भ न्यूज एक्सप्रेस
प्रतिनिधी / भंडारा : सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेत डिजिटल व्यवहारांना चालना देण्यासाठी महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाने (एमएसआरटीसी) नॅशनल कॉमन मोबिलिटी कार्ड (एनसीएमसी) प्रणाली लागू केली आहे. केंद्र सरकारच्या एक देश, एक कार्ड या संकल्पनेनुसार प्रवाशांना भविष्यात विविध सार्वजनिक वाहतूक सेवांसाठी एकाच कार्डचा वापर करता यावा, हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे. मात्र, भंडारा जिल्ह्यातील ग्रामीण भागात डिजिटल व्यवहारांविषयीची मर्यादित सवय, अपुरी जनजागृती, तांत्रिक अडचणी आणि कार्ड सक्तीमुळे या योजनेच्या अंमलबजावणीबाबत प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
एमएसआरटीसीने फेब्रुवारी २०२६मध्ये एनसीएमसी प्रणाली लागू करण्याचा निर्णय घेतला. सवलतीच्या प्रवाशांसाठी या कार्डाचा वापर सुरू करण्यात आला असून, १ सप्टेंबर २०२६पासून महिला तसेच ६५ ते ७५ वर्षे वयोगटातील ज्येष्ठ नागरिकांना सवलतीचा लाभ घेण्यासाठी एनसीएमसी कार्ड अनिवार्य करण्यात आले आहे. सवलतीच्या प्रवाशांची माहिती डिजिटल पद्धतीने नोंदविणे आणि सवलतींचे अचूक व्यवस्थापन करणे, हा या निर्णयामागील उद्देश असल्याचे सांगण्यात येते.
एका कार्डद्वारे अनेक सार्वजनिक वाहतूक सेवा -
एनसीएमसीची संकल्पना एसटीपुरती मर्यादित नसून भविष्यात विविध शहरांमधील बस, मेट्रो आणि इतर सार्वजनिक वाहतूक सेवांमध्ये एकाच कार्डचा वापर करता येणे अपेक्षित आहे. त्यामुळे प्रत्येक वाहतूक व्यवस्थेसाठी स्वतंत्र कार्ड बाळगण्याची गरज कमी होऊ शकते.
रोख व्यवहारांना पर्याय उपलब्ध करून देणे, तिकीट व्यवहार अधिक पारदर्शक आणि सुलभ करणे तसेच सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेचे डिजिटलायझेशन करणे, हा या प्रणालीचा व्यापक उद्देश आहे. प्रवाशांसाठी ही व्यवस्था दीर्घकालीनदृष्ट्या सोयीची ठरू शकते.
ग्रामीण भागात जनजागृतीचा अभाव -
मात्र, भंडारा जिल्ह्यातील ग्रामीण भागात एनसीएमसी कार्डच्या वापराबाबत अद्याप पुरेशी जनजागृती झालेली नसल्याचे दिसून येते. डिजिटल व्यवहारांची सवय नसलेल्या अनेक प्रवाशांना कार्ड कसे मिळवायचे, ते कसे वापरायचे आणि तांत्रिक अडचण निर्माण झाल्यास कुठे संपर्क साधायचा, याबाबत संभ्रम आहे.
विशेषतः ज्येष्ठ नागरिकांसाठी कार्डचा वापर आणि डिजिटल प्रक्रिया समजून घेणे आव्हानात्मक ठरू शकते. त्यामुळे कार्ड सक्तीबरोबरच गावपातळीवर व्यापक जनजागृती आणि प्रत्यक्ष मार्गदर्शनाची आवश्यकता आहे.
कार्ड नसल्यास सवलतीऐवजी पूर्ण तिकीट -
कार्ड सक्ती सुरू झाल्यानंतर काही ठिकाणी सर्व्हर, नेटवर्क, सॉफ्टवेअर तसेच कार्ड वितरणाशी संबंधित अडचणी निर्माण झाल्याच्या तक्रारी आहेत. कार्ड उपलब्ध नसल्यामुळे किंवा तांत्रिक कारणामुळे कार्डचा वापर करता न आल्याने काही प्रवाशांना सवलतीऐवजी पूर्ण तिकीट आकारले गेल्याचे प्रकारही समोर आले आहेत.
महिला आणि ज्येष्ठ नागरिकांना सवलतीचा लाभ मिळणे अपेक्षित असताना केवळ तांत्रिक कारणांमुळे त्यांना अतिरिक्त भाडे द्यावे लागू नये, यासाठी महामंडळाने स्पष्ट पर्यायी व्यवस्था करणे गरजेचे आहे.
तांत्रिक सुविधांपेक्षा अंमलबजावणी महत्त्वाची -
एनसीएमसीसारखी डिजिटल प्रणाली सुरू करणे ही आधुनिक वाहतूक व्यवस्थेच्या दिशेने महत्त्वाची पायरी असली तरी तिचे यश केवळ तंत्रज्ञानावर अवलंबून नाही. नेटवर्क आणि सर्व्हरची विश्वासार्हता, सॉफ्टवेअरची कार्यक्षमता आणि कार्डची पुरेशी उपलब्धता यासाठी सक्षम यंत्रणा उभारणे आवश्यक आहे.
सर्व्हर बंद पडल्यास किंवा नेटवर्क खंडित झाल्यास प्रवाशांना कोणती सुविधा मिळणार, कार्ड उपलब्ध नसल्यास सवलतीचा लाभ कसा दिला जाणार आणि तांत्रिक समस्यांचे तातडीने निराकरण कोण करणार, याबाबत स्पष्ट व्यवस्था असणे आवश्यक आहे. त्यामुळे सध्या तंत्रज्ञानापेक्षा अंमलबजावणीतील अडथळे हेच मोठे आव्हान ठरत आहेत.
बसस्थानकांवर मदत कक्षाची गरज -
ग्रामीण प्रवाशांचा संभ्रम दूर करण्यासाठी प्रमुख एसटी बसस्थानकांवर एनसीएमसी मदत कक्ष सुरू करण्याची गरज आहे. कार्ड मिळविण्याची प्रक्रिया, त्याचा वापर, सवलतीचे नियम आणि तांत्रिक समस्या याबाबत प्रवाशांना प्रत्यक्ष मार्गदर्शन मिळणे आवश्यक आहे.
महिला आणि ज्येष्ठ नागरिकांसाठी स्वतंत्र सहाय्य व्यवस्था, कार्डची पुरेशी उपलब्धता आणि तांत्रिक अडचणींसाठी तत्काळ मदत उपलब्ध करून दिल्यास या प्रणालीवरील प्रवाशांचा विश्वास वाढण्यास मदत होऊ शकते.
एक देश, एक कार्डचे उद्दिष्ट प्रत्यक्षात येणार? -
एनसीएमसीच्या माध्यमातून सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था अधिक डिजिटल, पारदर्शक आणि सुलभ करण्याचे उद्दिष्ट निश्चितच महत्त्वाचे आहे. भविष्यात एका कार्डद्वारे बस, मेट्रो आणि इतर सार्वजनिक वाहतूक सेवांचा वापर करता येणे प्रवाशांसाठी मोठी सुविधा ठरू शकते.
मात्र, केवळ कार्ड सक्ती करून एक देश, एक कार्डचे उद्दिष्ट साध्य होणार नाही. ग्रामीण भागातील प्रवाशांना विश्वासात घेणे, त्यांना डिजिटल व्यवहाराचे मार्गदर्शन देणे, कार्ड सहज उपलब्ध करून देणे आणि सर्व्हर-नेटवर्कच्या समस्या दूर करणे तितकेच आवश्यक आहे.
चांगल्या उद्देशाने सुरू करण्यात आलेली डिजिटल व्यवस्था जर तांत्रिक अडचणी आणि अपुऱ्या जनजागृतीमुळे प्रवाशांसाठी त्रासदायक ठरली, तर तिच्या मूळ उद्देशालाच धक्का बसू शकतो. त्यामुळे सक्तीपेक्षा सुविधा, जनजागृती आणि विश्वास या तीन बाबींवर भर देऊन एनसीएमसीची अंमलबजावणी करणे आवश्यक आहे. तरच या योजनेचा खरा लाभ भंडारा जिल्ह्यातील ग्रामीण भागातील प्रवाशांपर्यंत पोहोचू शकेल.
