महत्वाच्या बातम्या

वैनगंगा-नळगंगा नदीजोड प्रकल्प : विदर्भात पाणीपुरवठ्याचे जलअभियांत्रिकी चमत्कार

विदर्भ न्यूज एक्सप्रेस
प्रतिनिधी / नागपूर : विदर्भातील कोरडवाहू शेतीचा शाप आणि शेतकरी आत्महत्यांवर मात करण्यासाठी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या जिद्दीने पुढे ढकललेला वैनगंगा-नळगंगा नदीजोड प्रकल्प आता अधिक जवळ आला आहे. प्रकल्पाला प्रशासनिक मान्यता मिळाली असून, केंद्रीय जलआयोगाकडे मंजुरीसाठी प्रस्ताव दाखल केला गेला आहे. पर्यावरणविषयक मंजुरीला काही वेळ लागू शकतो, तरीही हा प्रकल्प दिवास्वप्न राहणार नाही.

पूर्ण झाल्यानंतर हा प्रकल्प जलअभियांत्रिकीचा खरा चमत्कार ठरेल. मुख्य कालव्याची लांबी ३८८ किलोमीटर आणि रुंदी सुमारे १०० मीटर असून, ५० धरणांमध्ये पाण्याची साठवण, ३२ उपसा योजना आणि आठ जिल्ह्यांतील ३८ तालुक्यांमध्ये जलवितरणाची व्यवस्थाही करण्यात येणार आहे. सौरऊर्जा निर्मितीच्या दृष्टीनेही यावर विचार सुरू आहे.

मुख्य कालव्यात १३ बोगदे आहेत, ज्यांची एकूण लांबी २० किलोमीटरपेक्षा जास्त आहे. गोसेखुर्द ते लोअर वर्धा आणि काटेपूर्णा ते नळगंगा या लिंकमधील बोगदे प्रत्येकी १ किलोमीटरपेक्षा लांब आहेत. सात ठिकाणी पाणी उचलले जाईल, एकूण उचल उंची २०० मीटर आहे. त्यासाठी ९,८५,००० अश्वशक्तीचे पंप बसवले जातील. राज्यात प्रथमच व्हॉल्युट (सर्पिलाकार) पंप वापरण्यात येणार असून, प्रत्येक पंपाची क्षमता साडेबारा हजार अश्वशक्ती असेल. यामुळे मुख्य कालव्याचे पाणी ११,३६३ क्युसेक वेगाने वाहणार आहे, जे उजनी कालव्याच्या वेगाच्या सुमारे चौपट आहे.

देशात सध्या प्रगत नदीजोड प्रकल्पांमध्ये वैनगंगा-नळगंगा हे दुपटीहून मोठे असून, कालव्याची लांबी, सिंचनक्षेत्र आणि खर्च यांमध्ये महत्त्वाचे ठरते. उदाहरणार्थ, केन-बेतवा प्रकल्प सध्या प्रगतिपथावर असून, ३७.९३ टीएमसी पाणी ४४,६०५ कोटी रुपयांच्या खर्चात मध्य प्रदेशातून उत्तर प्रदेशातील बेतवा नदीत वळविले जात आहे. मात्र, वैनगंगा-नळगंगा प्रकल्प त्याच्या तुलनेत दुपटीहून अधिक मोठा आहे.

विदर्भातील हा प्रकल्प फक्त सिंचनापुरता मर्यादित नसून, जलअभियांत्रिकी आणि पाण्याच्या व्यवस्थापनाच्या दृष्टिकोनातून ऐतिहासिक ठरणार आहे.